logoRSS
 
 

Hospitacja

Kategoria: Dokumentacja nauczyciela, dodał: WK, 02.12.2010, odsłon: 36642, druk

Czym jest hospitacja, co stanowi prawo oświatowe, jakie zmiany proponuje się w rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad sprawowania nadzoru pedagogicznego? Jak przygotować się do hospitacji?

Hospitacja to jedna z form sprawowania nadzoru pedagogicznego w szkole czy placówce oświatowej. Przeprowadzana przez dyrektora bądź wizytatora polega na obserwowaniu zajęć prowadzonych przez nauczyciela. Słowo hospitacja wywodzi się od „hospitari” – przychodzę w gościnę.

Nauczyciele traktują zwykle hospitację jako jeszcze jeden element oceny pracy nauczyciela. Nie zastanawiają się nad sensem hospitacji z punktu widzenia osoby sprawującej nadzór. Należy uświadomić sobie ogromne znaczenie poszczególnych hospitacji dla potrzeb badania funkcjonowania i rozwoju placówki. Również ważnym doświadczeniem jest analizowanie i opracowanie arkuszy przed- i pohospitacyjnych. Ocena przydatności różnych ankiet hospitacyjnych pozwoli zrozumieć, jak wiele można zdiagnozować poprzez hospitację, Myślę, że często jako nauczyciele zapominamy o tym, iż pewne elementy z życia szkoły służą nie tylko naszemu rozwojowi, ale również rozwojowi całej placówki.

Obowiązujące rozporządzenie MEN dnia 23 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych zasad sprawowania nadzoru pedagogicznego, wykazu stanowisk wymagających kwalifikacji pedagogicznych, kwalifikacji niezbędnych do sprawowania nadzoru pedagogicznego, a także kwalifikacji osób, którym można zlecać prowadzenie badań i opracowywanie ekspertyz określa hospitację jako jedną z procedur wewnętrznego mierzenia jakości pracy szkoły:

§ 1. Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o:

9) hospitacji - należy przez to rozumieć formę nadzoru pedagogicznego, polegającą na prowadzeniu bezpośredniej obserwacji realizowania przez nauczycieli statutowych zadań szkoły lub placówki, w szczególności zajęć prowadzonych z uczniami, a także czynności hospitacyjnych dyrektora i innych nauczycieli zajmujących stanowiska kierownicze w szkole lub placówce;

10) hospitacji diagnozującej - należy przez to rozumieć hospitację, której celem jest ocena rezultatów procesu dydaktycznego, wychowawczego i opiekuńczego, na podstawie bezpośredniej obserwacji umiejętności, postaw i prezentowanej wiedzy uczniów.

Projekt rozporządzenia MEN z dnia 04.10.2006 r. przedstawia następujący zapis:

§ 1. Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o:

4) hospitacji - należy przez to rozumieć prowadzenie bezpośredniej obserwacji realizowania przez nauczycieli statutowych zadań szkoły lub placówki, w szczególności zajęć prowadzonych z uczniami, a także czynności dyrektora i innych nauczycieli zajmujących stanowiska kierownicze w szkole lub placówce prowadzących hospitacje

Pod pojęciem hospitacji diagnozującej rozumieć należy hospitację polegającą na obserwacji umiejętności, wiedzy, postaw uczniów. W ciągu ostatnich lat dużo dyskutuje się na temat tego rodzaju hospitacji. W projekcie rezygnuje się z definicji pojęcia hospitacji diagnozującej, jednak nie odchodzi się od diagnozy, która ma być celem hospitacji. Tak więc brak zapisu o hospitacji diagnozującej w projekcie nie wyklucza przeprowadzania tego typu hospitacji. Jakie są dalsze założenia projektu rozporządzenia?

§ 4

1) Celem hospitacji jest uzyskanie informacji do diagnozy lub oceny efektów pracy nauczycieli w zakresie wybranych elementów procesu dydaktycznego, wychowawczego lub opiekuńczego.

2) Hospitacją obejmuje się całą jednostkę lekcyjną (zajęć). Hospitujący nie może wprowadzać zmian dotyczących tematu zajęć i przyjętego przez nauczyciela toku postępowania.

3) Do przeprowadzania hospitacji zajęć prowadzonych przez nauczycieli upoważnieni są dyrektorzy szkół i placówek oraz inni nauczyciele pełniący funkcje kierownicze w szkole lub placówce, a do hospitacji zajęć prowadzonych przez dyrektorów szkół upoważnieni są pracownicy zajmujący stanowiska wymienione w § 9 ust. 1.

4) Omówienie hospitacji powinno odbyć się w dniu jej przeprowadzenia , a w uzasadnionych przypadkach najpóźniej w ciągu trzech dni roboczych po jej przeprowadzeniu.

5) Nie hospituje się zajęć, jeśli obecność osób trzecich może zakłócić przebieg pracy diagnostycznej lub terapeutycznej.

Mówić możemy o kilku rodzajach hospitacji:

  • hospitacja globalna – ogólne spojrzenie na większość elementów procesu kształcenia i wychowania; obserwacja ogólnego przygotowania nauczyciela,
  • hospitacja wycinkowa – obserwacja jednego (kilku) elementów procesu dydaktyczno-wychowawczego,
  • hospitacja diagnostyczna (angielska) – skupia się na postawach uczniów, tematyka hospitacji powinna być tworzona przez cały zespół nauczycieli, musi uwzględniać realizowane przez szkołę ustalone kierunki pedagogiczne, termin hospitacji powinien zaproponować hospitowany, gdy uzna, że uczniowie są gotowi do zaprezentowania danych osiągnięć w zakresie wyznaczonej hospitacji diagnozującej,
  • hospitacja oceniająca (kontrolno-oceniająca) – skupia się na nauczycielu, realizacji ustalonych celów,
  • hospitacja lustrzana – pomoc hospitującego w samoocenie, hospitujący pozostaje bierny, jedyne jego zadanie to doprowadzenie prowadzącego do samorefleksji i samooceny,
  • hospitacja doradczo-doskonaląca (partnerska) - obserwacja warsztatu pracy nauczyciela, celem jest diagnoza mocnych i słabych stron pracy nauczyciela, doskonalenie warsztatu pracy.

Cele i funkcje hospitacji:

  • diagnoza pracy nauczyciela (wychowawcy, dyrektora),
  • samoocena, refleksja hospitowanego,
  • prognoza dalszego rozwoju,
  • ocena obecnego stanu,
  • podniesienie jakości pracy szkoły,
  • udzielanie pomocy nauczycielom,
  • uzyskanie informacji na temat wartości własnej pracy, mocnych i słabych stron,
  • wzbogacenie warsztatu pracy,
  • inspiracja do doskonalenia się i podnoszenia kwalifikacji.

Hospitacja składa się z trzech zasadniczych etapów:

  • rozmowy przedhospitacyjnej,
  • obserwacji lekcji,
  • rozmowy pohospitacyjnej.

Zapowiedź hospitacji – hospitacja powinna być zapowiedziana, cel jasny a kryteria obserwacji i oceniania znane. Jest to ważne dla hospitowanego na etapie przygotowań do zajęć oraz omówienia przeprowadzonej lekcji. Termin powinien uwzględniać również przeprowadzenie rozmowy pohospitacyjnej.

Rozmowa przedhospitacyjna, konspekt (scenariusz) lekcji – przed przeprowadzeniem lekcji należy dostarczyć dyrektorowi konspekt lekcji w celu omówienia go. Konspekt powinien uwzględniać cele lekcji, metody i formy pracy, środki dydaktyczne, ewaluację lekcji. Często na tym etapie wypełnia się część arkusza hospitacyjnego – rozmowa przedhospitacyjna. Omówieniu podlegają między innymi: charakterystyka klasy, podejście do nauki, program nauczania oraz system oceniania, planowany temat obserwowanej lekcji, cele lekcji, planowane formy przeprowadzenia lekcji.

Hospitacja – hospitujący robi na bieżąco notatki bez ingerencji w zaplanowany temat i tok zajęć, w dzienniku lekcyjnym odnotowuje fakt przeprowadzenia hospitacji.

Rozmowa pohospitacyjna – nie należy przeprowadzać rozmowy w gabinecie dyrektora, jest to dla hospitowanego dodatkowy stres, uniknie się niespodziewanych telefonów, interesantów itp. Obie strony muszą mieć czas na przeprowadzenie rozmowy w odprężonej atmosferze. Rozmowa ma na celu przekazywanie informacji zwrotnej. Nauczyciel komentuje swoją lekcję, dokonuje samooceny, analizuje przygotowanie się do zajęć, przebieg lekcji, stopień osiągnięcia celów, analizuje błędy i ich przyczyny, następnie hospitujący przekazuje swoje spostrzeżenia – pozytywne, a następnie negatywne. Nauczyciel ustosunkowuje się do opinii hospitującego, nie chodzi tu o usprawiedliwianie się, lecz o konkretną ocenę, uzyskanie wskazówek. Zanotowane w arkuszu hospitacji uwagi, wskazane mocne i słabe strony, posłużą jako odniesienie do kolejnej hospitacji. Rozmowa powinna odbyć się bezpośrednio po hospitacji, z biegiem czasu zapomina się szczegóły, traci się obraz lekcji. Ocena i wspólna analiza nie powinna odbyć się jednak później niż w ciągu trzech dni.

W wyniku hospitacji każda ze stron uzyska istotne dla niej informacje. Uczniowie mogą poczuć się docenieni a istotną kwestią jest możliwość wypowiedzenia się uczniów na temat odbytej lekcji. Nauczyciel na podstawie samoobserwacji i rozmowy pohospitacyjnej uzyska informację zwrotną na temat mocnych i słabych stron, pomoże mu to w ocenie własnego warsztatu pracy, w ewentulanych zmianach zachowania. Dyrektor w wyniku obserwacji jest w stanie stwierdzić, jak w danej sytuacji można pomóc nauczycielowi, również w kwestii doboru form doskonalenia. Poprzez hospitacje kształtują się relacje międzyludzkie w szkole. Hospitacja to nie tylko narzędzie kontroli, to forma wspierania rozwoju zawodowego nauczyciela, dobrze zaplanowana i przeprowadzona hospitacja może przynieść korzyści wszystkim zainteresowanym stronom.

Literatura:

  1. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu dnia 23 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych zasad sprawowania nadzoru pedagogicznego, wykazu stanowisk wymagających kwalifikacji pedagogicznych, kwalifikacji niezbędnych do sprawowania nadzoru pedagogicznego, a także kwalifikacji osób, którym można zlecać prowadzenie badań i opracowywanie ekspertyz
  2. Projekt rozporządzenia MEN z dnia 04.10.2006 r. w sprawie szczegółowych zasad sprawowania nadzoru pedagogicznego (...)
  3. Stefan Wlazło - Hospitacje diagnozujące, Nowa szkoła. Skuteczne zarządzanie w praktyce.
  4. K. Marcinkiewicz – Wewnątrzszkolne mierzenie jakości, Hospitacje nauczycieli, Nowa Szkoła 1998
  5. Autoewaluacja w szkole - pod redakcją Elżbiety Tołwińskiej-Królikowskiej, CODN, Warszawa 2002
Joanna Strzelczyk Jajczak - text za: http://literka.pl/article/show/id/23290

Linki do innych stron o tym temacie:

 
Autor wyłączył komentowanie tego wpisu
up