logoRSS
 
 

Wypalenie zawodowe cz1

Kategoria: Artykuły, dodał: WK, 20.11.2012, odsłon: 31575, druk

Tak na fali szkolenia Rady Pedagogicznej poświęconej problemowi wypalenia zawodowego. Kilka artykułów z sieci. Dziękujemy naszej pani Psycholog :)

„Nie możesz się wypalić, jeśli nigdy nie płonąłeś...”

Jeff Schmidt

Podstawowe informacje o wypaleniu zawodowym.

Opracowała Elżbieta Słonina.
Wypalenie zawodowe to rodzaj kryzysu powodujący dotkliwe, obciążone poważnymi następstwami szkody. Wypaleniu często ulegają ci, którzy najlepiej rokują w swoim zawodzie. Wypalenie zagraża osobom, które pracują w zawodach gdzie istotą pracy jest bliski kontakt z innymi ludźmi.

Wypalenie jako termin kryzysu osobistego pojawiło się w latach 70-tych i pierwotnie służyło jako określenie pacjentów psychiatrycznych, którzy jawili się jako wypaleni fizycznie, emocjonalnie.

W 1974 r. Herbert Frudenberger wykorzystał to pojęcie dla opisania stanu młodych, idealistycznie nastawionych wolontariuszy pracujących w domach pomocy społecznej itp. Po pewnym czasie byli wstanie gorszymi niż ich podopieczni.
Według Maslach – wypalenie jest zespołem wyczerpania emocjonalnego, depersonalizacji (nieosobowe traktowanie klienta) i obniżonego poczucia dokonań osobistych.
Objawy wypalenia: męczliwość, poczucie utracenia złudzeń, uczucie bezradności, beznadziejności, negatywna samoocena, negatywne postawy wobec własnej pracy, ludzi a nawet samego życia.
Obszary (kategorie) wypalenia zawodowego:

  • behawioralny:
    • zmniejszenie ilości lub jakości pracy
    • zwiększenie spożywania alkoholu, leków
    • nasilenie nieobecności w pracy
    • użalanie się
    • „koncentracja na zegarku”
    • niezdolność do radzenia sobie nawet z małymi problemami
    • brak kreatywności, streotypowość
    • rutyna, utrata radości
    • strach przed pracą
    • próby samobójcze
  • fizyczny:
    • świadomość funkcjonowania na niższym poziomie
    • chroniczne zmęczenie
    • bóle głowy zaburzenia snu
    • koszmary senne
    • zaburzenia gastryczne, zaburzenia jedzenia
    • uzależnienia
    • astma
    • wysokie ciśnienie krwi
    • kategoria interpersonalna (pisuje jakoś relacji z innymi):
    • wycofywanie się z relacji rodzinnych
    • kompulsywne, przymusowe poczucie konieczności „brania wszystkiego na własną głowę”
    • załamanie długotrwałych związków
    • drażliwość w kontaktach
    • brak rozdziału miedzy życiem zawodowym a rodzinnym
    • poczucie samotności
    • nasilona manifestacja złości
  • postawy:
    • utrata zaangażowania
    • poczucie zagubienia sensu tego, co się robi
    • uczcie pustki
    • „huśtawka” między poczuciem wszechmocy i zupełnej niekompetencji
    • poczucie niższości
    • perfekcjonizm
    • brak zaufania do szefów

Dynamika wypalenia

Proces rozciągnięty jest w czasie i podobny jest do erozji.
Kryzys pojawia się, gdy osoba jest już tak zmęczona, że podejmuje „nadzwyczajne środki” poradzenia sobie ze stresem np. zmienia pracę, choruje psychosomatyczna, uzależnia się.

ETAP 1: entuzjazm

  • Rozpoczęcie pracy, nadzieje, nierealistyczne oczekiwania

ETAP 2: stagnacja

  • Zaczynamy odczuwać, że osobiste, finansowe, zawodowe potrzeby nie są zaspokojone.
  • Brak nam pozytywnych wzmocnień do pracy: zewnętrznych (uznania), wewnętrznych (poczucie sensu)

ETAP 3: frustracja

  • Zaczynamy kwestionować efektywność, wartość, efekty własnych wysiłków. Frustracja jest zaraźliwa, kilku nauczycieli, ma poważny wpływ na innych. Jeśli nie zacznie się o tym mówić, to może doprowadzić do ostatecznego etapu.

ETAP 4: apatia

  • Najczystsza manifestacja wypalenia. Chroniczna niewrażliwość, obojętność w odniesieniu do sytuacji zawodowych, do zadań, wartości, standardów. Jest to już poważny kryzys.
  • Jako podstawowy mechanizm obronny pojawia się zaprzeczanie „ nie ma sprawy”, „o co chodzi?” itp.
  • Jeśli pomoc nie nadejdzie to syndrom wypalenia trwa.

Trzy komponenty kryzysu:

  • wyczerpanie emocjonalne – zmęczeni, bóle itp., infekcje
  • depersonalizacja – utrata osobistego, podmiotowego stosunku do uczniów, izolacja
  • poczucie braku osiągnięć – nieefektywność, bezsensowność, utrata identyfikacji z pełnioną rolą.

Przyczyny wypalenia:

Indywidualne:

predyspozycje osobowościowe
– osobowość typu A(opisana przez Freidmana, Rosemana w latach 50 - tych) -- wysoki poziom ambicji, skłonności do rywalizacji, sukcesu, silna potrzeba kontrolowania otoczenia, trudności z otwartą ekspresją uczuć, nierealistyczne cele, stale tłumione rozdrażnienie i gniew brak adekwatnej samooceny, stałe poczucie nie zdążania na czas.
Prawdopodobnie większość cech składających się na typ A ma charakter wyuczony, jest możliwa zmiana zachowań, przeżyć
określone przekonania, stereotypy dotyczące samego siebie i własnej pracy („moja praca to moje życie”, „by dobrze wykonywać moją pracę i podtrzymywać poczucie własnej wartości muszę być akceptowany i lubiany przez wszystkich w pracy”, „nie mogę stawiać granic”, „inni powinni lepiej wartość mojej pracy i bardziej mnie wspierać.”, „pomyłki, które popełniłem determinują to, co będzie w przyszłości”, „wszystko powinno iść tak jak sobie zaplanowałem”

Instytucjonalne:

To wszystko, co wynika ze struktury czy funkcjonowania szkoły (jest to istotny stresor) np. wymagania, utrudnienia, niski poziom wsparcia

Specyfika wypalenia nauczycieli – stresory specyficzne dla nauczycieli wg, H.Sęk

  • ambiwalencja – rola nauczyciela: bliskość z uczniem a jednocześnie potrzeba wywiązywania się z funkcji edukacyjnej
  • częsta niemożność doświadczania bezpośrednio efektów własnej pracy
  • silny stres z powodu zachowania uczniów pozostaje w sprzeczności z oczekiwaniami i celami nauczyciela
  • akty agresji, coraz brutalniejsza przemoc
  • brak realnych narzędzi egzekwowania od uczniów spełnienia stawianych im wymagań, zarówno co do wymagań edukacyjnych, jak i zachowań
  • materialne warunki pracy: liczne grupy, zła wentylacja, hałas
  • stresowa konfrontacja z rodzicami
  • napięcia i postawy rywalizacyjne w gronie nauczycielskim
  • poczucie bycia poddanym zmianom w szkolnictwie, na które nie mamy wpływu
  • konflikt między wysokimi oczekiwaniami społecznymi pod adresem nauczyciela a ich faktycznym prestiżem, statusem ekonomicznym
  • błędne przekonanie, że powinni być lubiani

 Bibliografia

  • Fengler J., Pomaganie męczy: wypalenie w pracy zawodowej, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2000
  • Jachło M., Trzy stopnie wypalenia, Remedium, 1998, nr 2
  • Jałocho M., Jak radzić sobie z wypaleniem, Remedium 1998, nr 2
  • Karwulska Ptaszynska A., Wypalenie zawodowe u nauczycieli, Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze 1996,nr 8
  • Kędracka E., Wypalenie się zawodowe nauczycieli, Szkoła Zawodowa 1998, nr 4
  • Kliś M., Kossewska J., Cechy osobowości nauczycieli a syndrom wypalenia zawodowego, Psychologia Wychowawcza 1998, nr 2
  • Krawulska – Ptaszynska A., Analiza czynników wypalenia zawodowego u nauczycieli szkół średnich, Przegląd Psychologiczny, 1992, nr 3
  • Król B., Przeciwdziałanie wypaleniu się w pracy wychowawczej, Chowanna, 1994
  • Maslach Ch., Wypalenie się utrata troski o człowieka, Psychologia i życie pod red P.G. Zimbardo i F. L. Ruch, PWN, Warszawa 1988
  • Moczydłowska J., Wypalenie zawodowe, Problemy alkoholizmu 2002, nr 1
  • Nowak M., Nie daj się wypalić, Nowa Szkoła 2001, nr 10
  • Olech A., Wypalenie zawodowe, Remedium, 1999, nr2
  • Sęk H. Red., Wypalenie zawodowe: przyczyny, mechanizmy, zapobieganie, PWN Warszawa 2000
  • Solińska L., Świętochowski W., Temperamentalne i osobowościowe determinanty wypalenia zawodowego u  auczycieli, Psychologia Wychowawcza 1998, nr2
  • Stróżyński K., Wypalenie na własne życzenie, Nowa Szkoła, 2001 nr 10
  • Świętochowski W., Wypalenie zawodowe u nauczycieli – co to jest i jak się przed nim obronić?, Szkoła Zawodowa 1995, nr 10
  • Tomal V., Wypalenie zawodowe nauczycieli, Nowa Szkoła 2002, nr 8
  • Tucholska S., Stres w zawodzie nauczyciela, Psychologia Wychowawcza, 1996, nr 5
  • Żłobicki W., Nauczycielski niebyt : o syndromie wypalenia zawodowego, Edukacja alternatywna: nowe teorie, modele badań, reformy pod red. Jacka Piekarskiego i Bogusława Śliwerskiego, Wydawnictwo IMPLUS, Kraków 2000
 
Autor wyłączył komentowanie tego wpisu
up