logoRSS
 
 

Wypalenie zawodowe cz5

Kategoria: Artykuły, dodał: WK, 20.11.2012, odsłon: 24432, druk

Wypalenie zawodowe

Każdy, niezależnie od typu wykonywanej pracy, może być dotknięty stanem wypalenia zawodowego. Jak na ironię, taki syndrom jest najbardziej prawdopodobny w przypadku pracowników skłonnych do szczególnego poświęcenia, czyli tych, którzy są w swoją pracę najbardziej zaangażowani.

Psycholodzy zwracają uwagę na charakterystyczną dla niektórych profesji konieczność utrzymywania tak zwanej maski: ukrywania własnych słabości i problemów, utrzymywania obrazu osoby zrównoważonej i odpowiedzialnej. Czyż nie brzmi to znajomo dla sekretarki i asystentki?

Każdy z nas ma czasem gorszy dzień. Budzisz się zmęczona, dzieci są niegrzeczne, pies się wytarzał w błocie, od rana męczy cię ból głowy. Kilka minut spóźnienia i szef znów znacząco pokazuje na zegarek. Komputer otwiera się zbyt wolno. Kawa nie smakuje tak, jak kiedyś. Kiedyś lubiłaś swoją pracę, łatwiej ci się żyło. Wydaje ci się, że miałaś więcej czasu i energii. Dziś wszystko jest takie szare, nudne i bez sensu. Szef zwrócił ci uwagę, żebyś uprzejmie odbierała telefony, bo pracownicy boją się dzwonić do sekretariatu. I pyta cię, czy wszystko jest w porządku. Czy wygląda na to, że jest? Dziś nic nie jest w porządku. I nie chcesz z nikim na ten temat rozmawiać. I tak nikt cię nie zrozumie. Nie lubisz swojej pracy, a może nawet całego swojego życia...

Jeśli tak wygląda tylko jeden dzień, możesz to zrzucić na karb przesilenia, pełni księżyca, spadku formy. Jeśli natomiast tak wyglądają ostatnio wszystkie dni, nie jest dobrze. Jesteś na najlepszej drodze do wypalenia zawodowego. Na szczęście to droga, z której można zwrócić. Nawet jeśli obecnie to cię nie dotyczy - przeczytaj ten artykuł aby wiedzieć, jak się ustrzec przed tym problemem.

Wygaśnięcie motywacji

Czym jest wypalenie zawodowe? To wygaśnięcie motywacji do dalszego działania, aby osiągać lepsze rezultaty. Zwiększające się obciążenie i większe psychologiczne bodźce motywacyjne wówczas tylko szkodzą. Jeśli szef będzie zachęcał nas do dalszych wysiłków, aby usprawniać swoją pracę i zapanować nad emocjami - nasz stan może się tylko pogorszyć.

W wypaleniu zawodowym na początku pojawia się uczucie zmęczenia i znużenia. Gdy te objawy są lekceważone, a któż z nas nie lekceważy takich objawów od czasu do czasu, proces postępuje. Następuje wyraźny spadek efektywności w działaniu, wybuchy irytacji, negatywna postawa wobec innych.

Na syndrom wypalenia zawodowego składają się trzy grupy symptomów:

  • Wyczerpanie emocjonalne, utrata wiary we własne możliwości. Wśród objawów tego stanu wyróżnić można zmęczenie, bóle głowy, bezsenność, nagłe uderzenia gorąca, a nawet stany podgorączkowe.
  • Obojętność na potrzeby i emocje własne oraz innych, poczucie bezsensu, cynizm, a nawet dobrowolne wyłączenie się z życia społecznego.
  • Negatywna ocena własnej osoby i otoczenia, utrata kontroli nad własnymi emocjami. Nasilanie się negatywnego nastawienia, brak satysfakcji z wyników pracy, lęk o przyszłość. W konsekwencji powstaje silne poczucie krzywdy i winy, a problemy ze zdrowiem nasilają się.

Jeżeli występują wszystkie powyższe objawy, mówimy o wypaleniu zawodowym, a nie chwilowym zmęczeniu, jednak już symptomy opisane na początku powinny skłonić nas do działania.

Alarmujące są częste bóle głowy, żołądka, zaburzenia snu, podwyższone ciśnienie, poczucie osłabienia, obniżenie odporności organizmu, zmienność nastrojów, przygnębienie, poczucie bezradności, obniżenie samooceny, brak wiary w możliwość zmiany sytuacji. A także absencja w pracy, konfliktowość, obojętność wobec klientów, niska wydajność pracy, złe zarządzanie czasem.

Trzy stopnie

Specjaliści wyróżniają trzy stopnie wypalenia zawodowego:

  • Pierwszy stopień to ostrzeżenie. Charakteryzuje się uczuciem przygnębienia, irytacji, występują migreny, przedłużające się infekcje i bezsenność. Na tym etapie powrót do prawidłowego funkcjonowania nie jest trudny. Zazwyczaj wystarczy zmniejszyć obciążenie pracą, wyjechać na krótki urlop, udać się do SPA. Czasem można po prostu nieco zróżnicować swoją pracę - rozejrzeć się za nowymi wyzwaniami, przemeblować biuro.
  • Charakterystycznymi objawami drugiego stopnia wypalenia jest gorsze wykonywanie zadań, wybuchy irytacji, poczucie braku szacunku wobec siebie i innych, deprecjonowanie swoich osiągnięć. Występuje osłabienie spowodowane częstymi bólami głowy i bezsennością, rozdrażnienie. Powrót do normy będzie trudniejszy. Może pomóc dłuższy urlop (także zdrowotny, ponieważ wypalenie zawodowe jest rozpoznawane jako choroba o kodzie ICD-10 Z73.0), zmiana pracy lub znalezienie absorbującego hobby. Rozwiązaniem na jakiś czas może być ograniczenie pracy do ? etatu, a pozostałe ? poświęcenie wolontariatowi o charakterze innym od dotychczasowych obowiązków zawodowych. Istotny jest też udział innych osób - wsparcie rodziny i odpoczynek w gronie przyjaciół. Chory raczej nie poradzi sobie sam. Musi uwierzyć, że może mieć jeszcze bardzo wiele osiągnąć, a jego możliwości działania są nieskończone.
  • Trzeci stopień to chroniczność symptomów, trwająca przez długie tygodnie, a nawet miesiące. Następuje rozwój wszystkich objawów. Zachwianiu ulega umiejętność oceny, odczuwania emocji, empatii i struktura osobowości. W przeciwieństwie do depresji - choć często towarzyszy ona wypaleniu zawodowemu - taka osoba miota się w poszukiwaniu rozwiązania. Na tym etapie konieczna jest już profesjonalna pomoc lekarska. W skrajnych przypadkach ta pomoc okazuje się nieskuteczna, a jedynym rozwiązaniem jest zmiana pracy.

Praca i po pracy

Wypaleniu można się poddać, albo starać się mu przeciwdziałać: zadbać o właściwą organizację czasu, przyjmować tyle zadań, ile jesteśmy w stanie wykonać, przyjąć asertywną postawę wobec pracodawcy, dzielić czas na pracę i własne przyjemności. W walce z wypaleniem zawodowym ważne jest też przestrzeganie pewnych zasad:

  1. Niech twoje cele będą osiągalne i realistyczne. Znacznie lepsze są małe, ale osiągalne kroczki, niż jeden niezrealizowany ambitny krok. Naucz się planować i racjonalnie zarządzać swoim czasem.
  2. Ustalaj priorytety i dąż do ich osiągnięcia. Ustal, co dla ciebie jest najważniejsze i nie staraj się zadowolić wszystkich.
  3. Myśl pozytywnie. Dostrzeż dobre cechy każdej sytuacji - nawet swojego niepowodzenia.
  4. Przyjmij tyle obowiązków, ile możesz wykonać bez szkody dla zdrowia oraz jakości pracy. Nie możesz sprostać wszystkim wymaganiom, nie można też być perfekcjonistą w każdej dziedzinie. Część obowiązków możesz delegować.
  5. Utrzymuj dystans do spraw innych ludzi. Odrobina zdrowego egoizmu nie zaszkodzi.
  6. Staraj się patrzeć na problemy z różnych perspektyw. Dzięki temu będziesz bardziej kreatywna.
  7. Bądź świadoma swoich braków i akceptuj własne ograniczenia. Nie będziesz mistrzem świata we wszystkim. I nikt oczekuje, abyś taka była. Zaakceptuj siebie!
  8. Dbaj o własne ciało: ćwicz, wypoczywaj, stosuj dietę śródziemnomorską.
  9. Śmiej się jak najwięcej! Obejrzyj dobrą komedię i śmiej się na głos. Zwracaj uwagę na drobne radości codziennego życia.
  10. Pamiętaj, że istniejesz również poza pracą. Wypalając się w pracy, przenosisz napięcie emocjonalne na stosunki rodzinne i relacje z przyjaciółmi. Praca nie musi wcale określać tego, kim jesteś.

Wypalenie zawodowe, definiowane jako odpowiedź organizmu na stres, którego źródłem jest sytuacja w pracy, może dotyczyć wszystkich. Bywa reakcją na długotrwałe przeciążenie obowiązkami, zbyt odpowiedzialne i trudne zadania, monotonną i nudną pracę. Utrata motywacji do pracy, działanie pod przymusem nie muszą wcale wiązać się z koniecznością zmiany pacy. Na początek w trakcie przerwy na lunch wybieraj się na krótkie spacer, rób sobie krótkie przerwy w pracy, jedne zajęcia przeplataj aktywnością o odmiennym charakterze. Rozmawiaj o tym, co czujesz. Wsparcie współpracowników bardzo pomaga.

Tekst za: http://pracawbiurze.gazeta.pl/pracawbiurze/1,94428,6647108,Wypalenie_zawodowe.html

Czy grozi Ci wypalenie zawodowe?

Przeanalizuj starannie dziesięć ostatnich miesięcy. Czy zauważyłeś jakieś zmiany u siebie lub w swoim otoczeniu? Traktuj wybraną liczbę jako stopień zmian, jakie zaobserwowałeś. Podsumuj i sprawdź wynik.

Zdecydowanie NIE - 1; Raczej NIE - 2; Czasami - 3; Raczej TAK - 4; Zdecydowanie TAK - 5

PYTANIE 1

 

2

 

3

 

4

 

5

 

Łatwiej się męczysz? Jesteś wyczerpany, bez energii?

 

 

 

 

 

Irytują cię ci, którzy mówią: "Nie wyglądasz najlepiej od jakiegoś czasu"?

 

 

 

 

 

Pracujesz coraz więcej, ale twoja wydajność/sprawność stale maleje?

 

 

 

 

 

Obserwujesz u siebie więcej cynizmu i czujesz się pozbawiony złudzeń?

 

 

 

 

 

Odczuwasz często melancholię/przygnębienie, którego nie potrafisz wyjaśnić?

 

 

 

 

 

Zapominasz czasem o spotkaniach, rachunkach, sprawach osobistych?

 

 

 

 

 

Jesteś bardziej poirytowany i reagujesz w sposób wybuchowy wobec swojego otoczenia?          

 

 

 

 

 

Coraz rzadziej widujesz się z rodziną i serdecznymi przyjaciółmi?           

 

 

 

 

 

Jesteś zbyt zajęty, aby regularnie zajmować się np. czytaniem sprawozdań, odpowiadaniem na telefony czy wysyłaniem kartek z życzeniami?

 

 

 

 

 

Cierpisz na dolegliwości fizyczne (boleści, ból głowy, uporczywy katar)?

 

 

 

 

 

Czujesz się zagubiony/przegrany, kiedy kończy się dzień pracy?                             

 

 

 

 

 

Masz wrażenie, że opuściły cię takie nastroje jak wesołość czy radość?

 

 

 

 

 

Jesteś niezdolny do zaakceptowania kawałów/dowcipów na swój temat?        

 

 

 

 

 

Aktywność seksualna wydaje ci się raczej szkodliwym wysiłkiem niż źródłem przyjemności?

 

 

 

 

 

Odkrywasz, że nie masz nic do powiedzenia inny ludziom?

 

 

 

 

 

Adaptacja z: H.J Freudenberger, La Brulure interne, Inedit, 1988.

Jeśli osiągnąłeś wynik:

  • 0-25: Wszystko w porządku.
  • 26-35: Powinieneś zwrócić uwagę na niektóre aspekty twojego życia.
  • 36-50: Jesteś kandydatem do wypalenia zawodowego.
  • 51-65: Jesteś w trakcie zawodowego wypalania się.
  • 66: Osiągnąłeś punk krytyczny - twoje zdrowie fizyczne i psychiczne jest zagrożone!

Jak do tego doszło i co z tym zrobić?

Bez względu na to, na jakim etapie jesteś, warto się zastanowić nad tym, co sprzyja wypaleniu zawodowemu? Do najważniejszych czynników sprzyjających temu procesowi należą:

  • Niedokładne informacje dla początkującego pracownika o tym, co go rzeczywiście czeka. Zbyt wiele terminów i zbyt mało czasu podczas pierwszych czynności podejmowanych w praktyce.
  • Apatia i rutyna w pracy.
  • Reglamentacja i biurokratyzacja własnych działań.
  • Złe stosunki z kolegami i przełożonymi.
  • Brak okazji do otwartych wypowiedzi i uzyskiwania wsparcia.

Cechy środowiskowe zwiększające obciążenie zawodowe to: zbyt liczny, lub zbyt mały zespół pracowników, niekorzystny skład, brak kontaktu, wsparcia i brak informacji zwrotnej, niezgodności koncepcyjne, rywalizacja i zazdrość, brak sukcesów, zarządzanie dyrektywne, instytucjonalne konflikty, brak superwizji, zbyt duża liczba klientów.

Działania profilaktyczne z zakresu zapobiegania wypaleniu zawodowemu są całkiem realne i możliwe do spełnienia. Ważna jest świadomość, iż takie zagrożenie istnieje i zdecydowana postawa. Każdy z nas posiada olbrzymi potencjał i możliwości budowania efektywnego stylu przeciwdziałania wypaleniu zawodowemu. Aktywność fizyczna, odpoczynek, relaks, hobby ma tu niebagatelne znaczenie. Szacunek i miłość do własnej osoby, szeroko rozumiana, ale mieszcząca się w zdrowych granicach troska o siebie, może przynieść wymierne efekty. Zanim wypalenie rozwinie się w pełni, pojawiają się symptomy, które informują o pogłębiających się problemach. Dokładna autodiagnoza umożliwia podjęcie kroków zaradczych i uruchomienie zmiany w pożądanym kierunku. Pierwsze objawy wypalenia, w porę zauważone, są bardzo ważnym sygnałem do zmiany podejścia do siebie i swojej pracy. Zmiana relacji z otoczeniem i dbałość o higienę w stosunkach z innymi oraz rezygnacja z dysfunkcyjnego stylu pracy może przebiegać w oparciu o różne strategie.

Aby zmniejszyć ryzyko wypalania się warto zastosować kilka zasad:

Formułuj realistyczne cele!

Cele, które zamierzasz realizować powinny być ambitne i tak sformułowane, by można było podać jasne kryteria ich realizacji. Np. cel polegający na sprawieniu, by ludzie byli bardziej zaangażowani w swoją pracę jest zbyt ogólny. Powinien być określony w postaci cząstkowej, skonkretyzowany, podatny na mierzenie etapowych realizacji. Naucz się planować i zarządzać swoim czasem.

Weryfikuj swoje cele i priorytety!

Jeśli masz możliwość decydowania w pewnym zakresie o swoich celach, zastanów się, czy te, do których zmierzasz, faktycznie odpowiadają temu, na czym ci naprawdę zależy. Ustal, co jest dla ciebie najważniejsze i nie staraj się zadowolić wszystkich. Być może konieczna jest zmiana obszaru aktywności, zaangażowanie się w nowe przedsięwzięcia bez "wypadania" z dotychczasowej roli zawodowej. A może jedynym wyjściem jest radykalna zmiana. Postępuj jednak ostrożnie, wypalenie sprzyja ekstremalnym, nieprzemyślanym reakcjom.

Myśl pozytywnie!

Nie możesz sprostać wszystkim wymaganiom, nie można też być perfekcjonistą w każdej dziedzinie. Jeśli możesz, wycofaj się z pewnych obowiązków i naucz się odmawiać przyjmowania dodatkowych zadań, trenuj asertywność. Czy nie uznałeś, że sam zrobisz wszystko najlepiej i zrezygnowałeś z proszenia o pomoc lub delegowania zadań swoim podwładnym i współpracownikom?

Dbaj o zakres swoich obowiązków!

"Myśl pozytywnie" - to hasło jest współcześnie nadużywane i dla krytycznego odbiorcy jest już banalne. Jednak, aby przyjąć "zdrową perspektywę" konieczne jest dostrzeżenie dobrych stron sytuacji, w których się znajdujemy. W przeciwnym razie pozostaje dystansowanie się od nich przez odsuwanie problemów, ucieczka w fantazje, irracjonalne wyolbrzymianie przeszkód na drodze pokonania stresu. Infantylną postacią pozytywnego myślenia jest zbyt daleko posunięta samokontrola, czyli wstrzymywanie się za wszelką cenę od negatywnych uczuć.

Angażuj się rozsądnie!

Staraj się utrzymać pewien dystans do spraw i kłopotów innych ludzi. Nie bądź nieczuły, lecz nie przeżywaj ich nazbyt głęboko i intensywnie. Jak radzi pewien psychoterapeuta: "Spróbuj stanąć z boku i opisać sytuację, jakby dotyczyła ona zupełnie kogoś innego. Uświadomienie sobie, że nie musimy doświadczać bólu świata, żeby cokolwiek zrobić, jest warunkiem długotrwałej i efektywnej pracy". Jednym słowem dbaj o siebie samego, jak o inne sprawy, w które się mocno angażujesz.

Żyj w "dwóch światach"

Wypalając się w pracy, przenosisz napięcie emocjonalne na stosunki rodzinne i relacje z przyjaciółmi. Problemem jest wówczas definiowanie samego siebie wyłącznie przez to, co robisz zawodowo. Kim zatem jesteś, gdy nie identyfikujesz się z pracą? Jeśli nie masz satysfakcjonującej cię odpowiedzi, musisz nie tylko głęboko przemyśleć obecne zaangażowanie zawodowe, w istocie powinieneś zastanowić się nad swoim życiem!

Jeśli jesteś w grupie ryzyka

Jeżeli masz poczucie, że zagraża ci wypalenie lub utraciłeś już zdolność odczuwania przyjemności ze swojej pracy, pomocne mogą być dla cienie następujące rady:

  • Poddaj weryfikacji swoje cele i priorytety.
  • Oceń, czy wymagania, które stoją przed tobą, korespondują z twoimi celami.
  • Przeanalizuj swoje możliwości w zakresie sprostania tym wymaganiom.
  • Jeżeli odczuwasz nadmiar obowiązków, dokonaj ich redukcji poprzez wycofanie się z pewnych zadań.
  • Jeżeli kontakty z otaczającymi ludźmi kosztują cię zbyt wiele energii, postaraj się zwiększyć dystans wobec otoczenia.
  • Masz prawo bronić się przed nadmierną eksploatacją emocjonalną czy psychiczną.
  • Usprawnij swoje umiejętności w zakresie radzenia sobie ze stresem.
  • Sprawdź, które obszary twojego życia (praca, rodzina itp.) generują stres i postaraj się to zmienić, rozwiązać istniejące problemy, zredukować stres.
  • Skorzystaj z pomocy rodziny lub przyjaciół w uporaniu się ze stresem.
  • Upewnij się, czy prowadzisz zdrowy styl życia.
  • Dbaj o odpowiednią ilość snu i wypoczynku.
  • Zastanów się, czy twoja dieta jest właściwa, zrównoważona, dostarcza ci niezbędnych składników.
  • Bądź aktywny/a fizycznie.
  • Poszukaj odpowiedniego dla siebie hobby - to doskonale regeneruje umysł.
  • Przyznaj sobie prawo do wypoczynku, relaksu, przyjemności.

Co zrobić, gdy proces wypalenia zawodowego już się zaczął? Wypalanie się jest procesem, w którym można wyróżnić kilka charakterystycznych, następujących po sobie etapów, różniących się konsekwencjami i rozmiarami ich szkodliwości.

Pierwszy stopień - tzw. stadium ostrzegawcze, charakteryzuje się uczuciem przygnębienia, irytacji. Mogą pojawić się w nim ustępujące bóle głowy, przeziębienia, bezsenność. Powrót do normalności nie jest tu jeszcze trudny - zwykle wystarcza okresowe obniżenie obciążenia pracą lub krótki wypoczynek (choćby weekend za miastem), odreagowanie poprzez rekreację czy hobby.

Gdy syndrom trwa już dłuższy czas, jest bardziej stały, pojawia się drugi stopień, którego charakterystycznymi objawami są: gorsze wykonywanie zadań, częste wybuchy irytacji, brak szacunku i wręcz pogardliwa postawa wobec innych osób. Interwencja na tym etapie wymaga już większego wysiłku i bardziej zdecydowanych kroków. Przeciwdziałanie wymaga tu już dłuższego wypoczynku - niezbędny jest urlop (co najmniej 2-3 tygodnie, najlepiej połączony z wyjazdem i całkowitym oderwaniem się od codziennych spraw w pracy) - oraz świadomej, systematycznie podejmowanej aktywności pozazawodowej (rodzina, rozwijanie pasji) w celu odreagowania. Niezwykle ważna może tu być również pomoc innych - raczej przyjaciół niż profesjonalistów.

Chroniczność syndromu to trzeci etap. Następuje pełny rozwój objawów fizycznych, psychicznych i psychosomatycznych, zagrożone stają się nie tylko procesy poznawcze, emocjonalne, ale zachwianiu ulega również cała struktura osobowości. Objawy zespołu wypalenia zawodowego dotykają zarówno somatyki, jak i fizycznego i społecznego funkcjonowania jednostki. Typowymi objawami dla tego stadium są uczucie osamotnienia i alienacji, kryzysy rodzinne, małżeńskie, przyjacielskie, depresja, nadciśnienie, wrzody. Wypalenie zawodowe na tym etapie bardzo wyraźnie dotyka nie tylko osobę poszkodowaną, ale całe jej społeczne otoczenie: członków rodziny, przyjaciół, współpracowników. Najczęściej wymagana jest już profesjonalna pomoc (lekarz, terapeuta, psycholog). W skrajnych przypadkach pomoc taka okazuje się nieskuteczna, a jedynym rozwiązaniem wydaje się być zmiana pracy. Aby pomoc była skuteczna powinna przebiegać według niżej podanych faz:

  1. Faza. Zaopiekować się sobą (urlop, możliwość odpoczynku od pracy, uregulowanie snu, nawyków życiowych, zmniejszenie poczucia zagrożenia, terapia).
  2. Faza. Odtworzyć zasoby (przywrócenie równowagi psychicznej i fizycznej, ćwiczenia relaksacyjne, konsultacje z lekarzami).
  3. Faza. Będzie lepiej (przyjrzenie się możliwościom powrotu do życia w rodzinie i w pracy: umiejętności radzenia sobie ze stresem i refleksja, jak zmienić rzeczywistość, aby zapobiec wypaleniu ponownemu).

Jak można łatwo zauważyć, początkowa pasja, energia, zapał, fascynacja pracą i nowymi doświadczeniami ustępują miejsca niezadowoleniu z własnych osiągnięć, wyczerpaniu i niechęci do ludzi. W tym przypadku zawodowa aktywność człowieka może być przedstawiona jako kontinuum, na którego jednym krańcu znajduje się fascynacja i zaangażowanie w pracę, a na drugim wypalenie.

Co może zrobić pracodawca?

W interesie pracodawców leży zapobieganie pojawianiu się stanu wypalenia zawodowego u pracowników. W repertuarze środków zapobiegawczych, które mogą stosować są między innymi:

  • przykładanie dużej wagi do powierzania pracownikom zadań adekwatnych do ich możliwości i kompetencji;
  • udzielanie obiektywnej i konstruktywnej oceny odnośnie pracy zatrudnionych osób,
  • stwarzanie możliwości uczenia się i rozwoju;
  • adekwatne wynagradzanie pracowników;
  • kultura organizacyjna, w której cenione są pozytywne relacje interpersonalne;
  • treningi z zakresu umiejętności interpersonalnych, komunikacji, rozwiązywania konfliktów oraz skutecznych sposobów radzenia sobie ze stresem.

Bibliografia:

Na podstawie Fengler J., Pomaganie męczy - wypalenie w pracy zawodowej, GWP, Gdańsk 2001.

Tekst za: http://www.swiatproblemow.pl/2011_07_1.html

 
Autor wyłączył komentowanie tego wpisu
up