logoRSS
 
 

Symbole chrzescijaństwa - konspekt 2013

Kategoria: Konspekty i scenariusze, dodał: WK, 15.09.2013, odsłon: 44931, druk

Temat:

Symbole chrześcijaństwa

Klasa:

GP 1-3

Cele:
  • Uczniowie wiedzą czym jest symbol
  • Uczniowie znają podstawowe symbole chrześcijaństwa
Wstęp:

Wokół nas znajduje się wiele znaków, logotypów i reklam. Niosą one ze sobą różne treści, w ciągu naszego życia uczymy się czytać te znaki. Znakami tymi mogą być litery, symbole czy zestawienia kolorów.
Zróbmy mały eksperyment? Zamknij oczy i wyobraź sobie ulubiony napój. Co widzisz? Jakie kojarzą ci się z nim kolory, napisy czy znaki? Albo zabawmy się w szybkie skojarzenia pytania i odpowiedzi. Zadam pytanie a ty w myślach na nie odpowiedz najszybciej jak potrafisz: Godło - ;Polska, flaga –  ; Coca Cola -   ; Nike – ; itd.
Te skojarzenia potwierdzają tylko twierdzenie, że symbol, znak niesie więcej znaczenia niż ma sam z siebie.

Czym jest więc symbol?
Symbol (z greckiego symbolein - "wiązać razem"), znak zastępujący lub reprezentujący pewne głębiej ukryte treści pojęciowe (etyczne, religijne, ideologiczne, itp.) lub, rzadziej, przedmioty czy osoby. Charakterystyczne cechy symbolu to niekonwencjonalność i niejednoznaczność (tym różni się od alegorii) - rozszerzają one jego pojemność informacyjną, sprawiając równocześnie, że nie da się go interpretować w sposób precyzyjny.

(więcej w załączniku nr 1)

W skrócie? Symbol to znak lub słowo, które oznacza więcej niż sam prezentuje. Niesie w sobie ukryte treści i pojęcia.

Wszechobecne znaki i symbole właściwe są także chrześcijaństwu. Jakie symbole można znaleźć w Kościele?

Rozwinięcie:

Krzyż, chleb, wino, baranek, gołąb, winny krzew, miecz, kotwica, ryba, paw, statek, trójkąt z okiem czy gorczyca, to tylko niektóre z symboli, które w  chrześcijaństwie mają ukrytą treść.

Krzyż – miejsce śmierci Chrystusa, „ołtarz” dla Jego ofiary ale także nasze trudy i cierpienia.
To chyba najbardziej oczywisty symbol dla chrześcijanina, ale czy na pewno? To miejsce ofiary Jezusa, ale co zrobić z krzyżem równoramienny, odwróconym, czy w formie litery X?
W ciągu wieków istnieli ludzie, którzy chcieli nadać odmienne znaczenie niektórym symbolom. Dobrym przykładem jest krzyż odwrócony, gdzie poprzeczna belka jest na dole. Wielu uważa go za symbol walki z Kościołem. W rzeczywistości jest to krzyż św. Piotra, który prosił by go ukrzyżowano głową w dół, bo nie czuł się godny umierać jak jego Zbawiciel.

Chleb – szczególnie, biała hostia to symbol prawdziwego pokarmu i ofiary z życia Chrystusa. Chleb jako niezbędny do życia stał się jego symbolem.

Wino – podobnie jak chleb wiąże się z ofiarą krzyżową, jednak ma także nawiązanie do koloru krwi. W trakcie eucharystii konsekrowane wino uobecnia krew Chrystusa. Jest także znakiem pokrzepienia i radości oraz uczty.

Baranek – symbol ofiary Chrystusa

Gołąb –w Biblii jest symbolem Ducha Bożego, niewinności i nieskazitelności.

Winny krzew – symbolizuje jedność z Chrystusem oraz całkowitą zależność wierzących od Niego, gdyż bez jedności z Nim nie można przynosić owoców dobrego życia.

(α i ω) Alfa i Omega – początek i koniec. Wszystko zaczyna się w Bogu i kończy się w Nim. Symbol nieskończonej potęgi Boga.

Paschał – symbol światła – Chrystusa, który zmartwychwstając dał nową nadzieję wszystkim, którzy w Niego uwierzyli.

Woda – jest  niezbędna do życia, obmywa, oczyszcza i uzdrawia
Ryba – to histogram czyli połączenie liter z kilku wyrazów tworzących nowy: Jezus Chrystus Syn Boga Zbawiciel (Iēsoûs Christós Theoû Hyiós Sōtér) w języku greckim tworzą słowo: ICHTIS – ryba. To jeden z najstarszych symboli chrześcijaństwa, służył jako znak rozpoznawczy dla ukrywających się przed prześladowaniami członków wspólnoty.

(więcej w załączniku nr 2)

Nie tylko znak i słowo mogą być symbolem. Eucharystia sama w sobie jest symbolem - uobecnieniem, ale i w Niej samej jest mnóstwo gestów, obrzędów i słów, które mają więcej treści niż same z siebie. Przykłady? O  proszę:
Bicie się w piersi – oznaka głębokiego żalu i pokory
Pokropienie wodą święconą w trakcie aktu pokutnego – moment obmycia z grzechów
3 krotny znak krzyża przed ewangelią – prośba o „ogarnięcie” słowem Bożym
Zbieranie ofiary do koszyka – nie jest to wbrew pozorom opłata za mszę, ale przede wszystkim wyraz naszej jedności z potrzebującymi, naszej współofiary
Przełamanie konsekrowanej Hostii – znak śmierci Chrystusa
Złączenie kawałków Hostii w trakcie małego podniesienia (Przez Chrystusa, z Chrystusem i w Chrystusie…) – moment zmartwychwstania Chrystusa
Znak pokoju – pojednanie się z bliźnimi, otwarcie pięści i zgoda.
Wzniesione ręce księdza w czasie modlitwy – tzw. gest oranta, gdzie modlący się zwraca się do Boga, który jest w niebie

 

Zakończenie:

Bez poznania symboli i ich znaczenia niemożliwe jest zrozumienie chrześcijańskiej liturgii. Msza Święta staje się dla nas z niezrozumiałym występem jednego aktora, w którym czasami odzywają się widzowie. Bez tej znajomości nie możemy świadomie i w pełni uczestniczyć w ofierze Chrystusa, bo jest ona dla nas niezrozumiała. Potrzeba wysiłku by je poznać i zrozumieć. A wtedy odszyfrowana liturgia zaczyna tętnić niedostrzeganym dotychczas życiem.

Notatka:

Symbol to znak niosący ze sobą dodatkowe, często ukryte znaczenie.
Najważniejsze symbole chrześcijaństwa to:

  • Krzyż – znak zwycięstwa nad śmiercią, znak zbawienia a także naszych trudności i cierpienia,
  • Ryba – pierwszy z symboli chrześcijańskich poch. Z gr. ICHTIS, czyli Jezus Chrystus Syn Boga Zbawiciel
  • Chleb – znak ofiary - ciała Chrystusa, a także codzienny pokarm i podstawa życia
  • Wino – krew Chrystusa, a także symbol radości oraz uczty
  • Gołąb – symbol czystości, nieskazitelności i Ducha Świętego,
  • Paschał – znak nadchodzącego światła – zmartwychwstałego Chrystusa a także nadziei
  • Woda – znak czystości, życia i zdrowia.

Załącznik nr 1

Czym jest symbol?

Symbol (z greckiego symbolein - "wiązać razem"), znak zastępujący lub reprezentujący pewne głębiej ukryte treści pojęciowe (etyczne, religijne, ideologiczne, itp.) lub, rzadziej, przedmioty czy osoby. Charakterystyczne cechy symbolu to niekonwencjonalność i niejednoznaczność (tym różni się od alegorii) - rozszerzają one jego pojemność informacyjną, sprawiając równocześnie, że nie da się go interpretować w sposób precyzyjny.
Wg A. Wiercińskiego symbole można podzielić na:
1) umowne - związek między znakiem i tym, na co on wskazuje, jest umowny i arbitralny (np. liczba 5 jest arbitralnie wiązana z jakimiś pięcioma obiektami).
2) analogizujące - kiedy między znakiem i tym, na co wskazuje, zachodzą związki analogiczne, m.in. obrazowe (np. symbol kota oznacza elastyczność, miękkość, żywotność, tajemniczość, nocne życie itd.).
3) archetypowe (w rozumieniu C.G. Junga) - jeśli istnieje związek między znakiem i wzorcem zachowania wytworzonym w ewolucji życia na Ziemi i ewolucji gatunku (np. tarcza Słońca symbolizuje na zasadzie analogizującej ciepło, życie itp., jako symbol archetypowy - Boską cześć, niezwyciężoność, władczość itd.). Wg Junga ostateczna warstwa archetypu jest niepoznawalna i wiąże się ze zbiorową nieświadomością, w której przechowywane są zasadnicze wzorce gatunkowego zachowania.
Wg E. Cassirera człowiek wyposażony jest w pewne aprioryczne, niezależne od indywidualnego doświadczenia, chociaż przekształcające się w procesie historycznym, "formy symboliczne", takie jak język, mit, religia, sztuka, dzięki nim ujmując swe doświadczenia w określoną całość. Dlatego możliwe jest poznawanie świata.
Zdaniem C. Lévi-Straussa myślenie symboliczne stanowi istotę człowieczeństwa, sprzyja wytworzeniu się więzi społecznej. Zgodnie z hermeneutyką proponowaną przez P. Ricoeura, po tradycyjnie określonych procedurach, mających odsłonić sens symbolu, należy pozwolić, by sam wytwarzał sensy z nim związane, nawet w pośredni sposób.
Symbol od wieków odgrywa kluczową rolę w sztukach plastycznych (np. w surrealizmie, symbolizmie). Jego uchwycenie i odczytywanie ułatwiają odpowiednie leksykony i słowniki, a także podręczniki ikonologii, emblematyki itp.
Odbiór symbolu jest dwustopniowy: zlokalizowanie pewnej całości o charakterze symbolicznym (postać, zdarzenie, sytuacja, przedmiot) w strukturze świata przedstawionego i rozpoznanie jej zaszyfrowanego znaczenia, zakładające możliwość różnych interpretacji i sposobów rozumienia, np. postać Chochoła z Wesela S. Wyspiańskiego.
Występowanie symbolu nasilało się programowo w niektórych epokach i nurtach (poezja średniowieczna, twórczość mistyczna, barok, romantyzm czy symbolizm).
Symbole występują także w filmie, zwłaszcza w twórczości L. Buñuela (Pies andaluzyjski, 1928), I. Bergmana (Siódma pieczęć, 1956), O. Wellesa (Obywatel Kane, 1941), A. Wajdy (Popiół i diament, 1958, Lotna, 1959), K. Kieślowskiego (Dekalog I-X, 1989, Podwójne życie Weroniki, 1991).
Za: http://portalwiedzy.onet.pl/1841,,,,symbol,haslo.html

Załącznik nr 2

Znaki

Krzyż - symbol cierpienia i śmierci Jezusa. Jednocześnie zwycięstwa śmierci. Krzyż to znak zgody na Wolę Bożą. W szerszym znaczeniu symbol łączności Boga z człowiekiem - belka pozioma to linia człowieka, pionowa - linia Boga. Krzyż często jest redukowany do znaku "plus", podczas gdy powinien być przedstawiany z postacią Jezusa czyli jako tzw. "pasyjka", bo tylko w takiej formie przedstawia istotę chrześcijaństwa.
Kotwica - symbol wierności wierze, nadziei, oczekiwania zbawienia. "Trzymajmy się jej jako bezpiecznej i silnej kotwicy duszy, /kotwicy/, która przenika poza zasłonę." (Heb 6, 19)
Dwa serca - serca Jezusa (w koronie cierniowej) i Maryi (przebite mieczem) "A Twoją duszę miecz przeniknie" (Łk 2,35). Symbol bliskości Maryi z Synem i wspólne cierpienie.
Korona cierniowa - symbol męki Pańskiej, poświęcenia się Jezusa dla ludzi i wyśmiewania się z Jezusa jako króla (dlatego obrazy Chrystusa Króla powinny mieć koronę królewską, a nie cierniową). Przedstawiana czasami z innymi przedmiotami, które używane były w kaźni Jezusa: gwoździe, młotek, bicze, włócznia, kolumna (przy biczowaniu).
Kielich i Hostia - symbol Nowego Przymierza między Chrystusem a ludem Bożym. Symbol Sakramentu Komunii Św., ustanowionej na Ostatniej Wieczerzy (dlatego często używany przy Pierwszej Komunii św.).
Miecz - symbol sprawiedliwości Bożej: "Żywe bowiem jest słowo Boże, skuteczne i ostrzejsze niż wszelki miecz obosieczny, przenikające aż do rozdzielenia duszy i ducha, stawów i szpiku, zdolne osądzić pragnienia i myśli serca. Nie ma stworzenia, które by było przed Nim niewidzialne, przeciwnie, wszystko odkryte i odsłonięte jest przed oczami Tego, któremu musimy zdać rachunek." (Heb 4,12)
Oko w trójkącie - symbol Opatrzności Bożej i Trójcy Świętej.

Zwierzęta

Baranek - symbol poświęcenia się się Jezusa. Jezus stał się barankiem składanym w ofierze od czasów opuszczenia Egiptu przez Żydów. Jezus znosi krwawe ofiary i sam składa siebie w ofierze. W innym znaczeniu 'owczarnia' pojawia się jako lud Boży - Kościół Chrystusowy. "Paś baranki Moje" (J 21,15) mówił Jezus do Piotra.
Ryba - pierwszy znak chrześcijan. Pochodzi z pierwszych słów: Jezus Chrystus Syn Boga Zbawiciel (Iēsoûs Christós Theoû Hyiós Sōtér). Litery te w języku starogreckim tworzą słowo 'ichthys' (pisane też 'ichtys') oznaczającego rybę.
Ryby wraz z chlebem - chleb i ryby Jezus rozmnożył, aby mogli się posilić ludzie słuchający jego nauczania. Dlatego są symbolem daru Boga dla nas. Ryby i chleb były wielokrotnie przez Jezusa błogosławione.
Gołąbek - symbol Ducha Świętego, który objawił się podczas chrztu Jezusa w Jordanie (Ł 3,22 i J 1,32) Reprezentuje natchnienie, wieczność, czystość, delikatność, wieczność. Pojawia się głównie przy sakramencie Chrztu św. oraz Bierzmowania.
Jednorożec - w średniowieczu symbol Jezusa, natomiast kobieta z jednorożcem na kolanach to symbol Maryji. W sztuce średniowiecznej i renesansowej symbol czystości i niewinności. Śmierć jednorożca symbolizowała mękę i śmierć Chrystusa.
Grupa: wół, lew, orzeł, człowiek - symbol czterech ewangelistów i samej Ewangelii. (Ap 4,6—8) Kolejnych ewangelistów kojarzy się następująco: Łukasz-Wół (przedstawia Jezusa jako ofiarę dla ludzi, rozpoczyna ewangelię od opisu ofiary), Mateusz-Lew (opis Chrystusa jako potomka królewskiego Dawida "Oto zwyciężył Lew z pokolenia Judy"), Jan-Orzeł (najbardziej przenika przez Boże zamysły), Łukasz-Człowiek (najbliższe człowiekowi, precyzyjne opisy ewangeliczne).

Zjawiska

Woda - symbol oczyszczenia i łask Bożych. Jezus powiedział: "Zaprawdę, zaprawdę, powiadam ci, jeśli się ktoś nie narodzi z wody i z Ducha, nie może wejść do królestwa Bożego." (J 3,5) Jak rzekło Pismo: Strumienie wody żywej popłyną z Jego wnętrza. (J 7,37)
Ogień - symbole Ducha św - pojawia się przy zesłaniu Ducha św. w dniu pięćdziesiątnicy (50 dni od Ostatniej Wieczerzy w Paschę). (Mt 3,11, Łk 12,49, Dz 2,3) Symbol miłości, ciepła, oczyszczenia.
Wiatr - symbol życiodajnego tchnienia Boga, głosu i potęgi Bożej, pośrednika między niebem a ziemią, łaski ale również kary Bożej, życia ludzkiego, duszy, ducha twórczego, sił żywotnych, wolności. "Nagle dał się słyszeć z nieba szum, jakby uderzenie gwałtownego wiatru, i napełnił cały dom, w którym przebywali. Ukazały się im też języki jakby z ognia, które się rozdzieliły, i na każdym z nich spoczął jeden. I wszyscy zostali napełnieni Duchem Świętym, i zaczęli mówić obcymi językami, tak jak im Duch pozwalał mówić." (Dz 2,2)
Tęcza - w chrześcijaństwie i judaizmie symbol przymierza, które zawarł z Bogiem Noe (Rdz 9, 13)

Napisy

Α i Ω (α i ω) - pierwsza i ostatnia litera alfabetu greckiego - symbol Jezusa Boga i jego wszechmocy. "Jam jest Alfa i Omega, mówi Pan Bóg, Który jest, Który był i Który przychodzi, Wszechmogący" (Ap 1,7) oraz Ap 21,6, "Jam Alfa i Omega, Pierwszy i Ostatni, Początek i Koniec. " (Ap 22,13)
Litery IHS - skrótowy zapis imienia Jezus (IESOUS) - w zapisie greckim: IHΣ). Odczytywany jako Iesus Hominum Salvator (Jezus Zbawiciel Ludzi).
Litera P wpisana w X - X i P to dwie pierwsze litery zapisanego po grecku słowa Chrystus (Χριστός - Khristós). Czytany również jako PaX - pokój.
ο ω ν - oznacza "Ten który jest". Tak przedstawił się Bóg Mojżeszowi
ΙΣ XΣ - skrótowy zapis w języku greckim słów "Jezus Chrystus"
INRI - (łac) Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum - Jezus Nazarejczyk Król Żydowski. Napis umieszczony na krzyżu Jezusa na polecenie Piłata (J 19,19-22). Oprócz języka łacińskiego również po hebrajsku i grecku.

Motywy roślinne

Lilia - Ciało Chrystusa, czystość, dziewictwo, godność królewska
Jabłko - błogosławieństwo Boże, urodzaj. Ale również symbol kuszenia. Przyjęło się zwyczajowo, że owoc, który zerwała Ewa w raju był jabłkiem.
Kłosy, zboże - symbol Eucharystii, dostatku, słowo Boże, uczynki sprawiedliwych.
Bluszcz - wieczna miłość, wierność, przywiązanie
Gorczyca – symbol siły i żywotności wiary (przypowieść o Królestwie Niebieskim, m.in. Mt 13,31)
Hizop - symbol chrztu, oczyszczenie, pokuty. "Asperges me hyssopo, et mundabor lavabis me, et super nivem dealbabor" (Ps 51). (Pokrop mnie hizopem, a stanę się czysty obmyj mnie, a nad śnieg wybieleję). Obrzęd pokropienia następuje przed większością niedzielnych Mszy św. 'trydenckich'.
Mandragora - kontemplacja, miłość między Bogiem a ludźmi, pokolenia zrodzone z Adama, spokój wewnętrzny (Rd 30,14, PnP 7,14)
Mirt - radość, samoopanowanie, wdzięk dziewicy, współczucie wobec niedoli bliźniego, wstrzemięźliwość
Palma - drzewo - wzniosłość, życie w pełni łaski, nagroda wieczna, triumf, znak uwielbienia, zwycięstwo, gałązka na nagrobku to znak męczeńskiej śmierci
Róża - mądrość wieczna, męczeństwo, męka Chrystusa, przemijanie, tajemnica, wieczność
Winogrona - źródło wina przeistaczanego w Krew Chrystusa w Eucharystii, symbol raju, na drągu symbolizuje ofiarę Chrystusa na krzyżu a także symbol jedności z Chrystusem.
Text za: http://wiara.arachbox.com/Symbole_chrześcijańskie

 
Autor wyłączył komentowanie tego wpisu
up