logoRSS
 
 

Scenariusz, cele lekcji oraz metody i formy

Kategoria: Metodyka, dodał: admin, 16.08.2014, odsłon: 29930, druk

Scenariusz lekcji – jest w jakimś sensie konspektem lekcji, czyli metodyczno – treściowym szkicem lekcji, streszczeniem lekcji, stara się przekazać krok po kroku czynności nauczyciela i ucznia. Jest wypadkową wszystkich współczesnych poszukiwań i osiągnięć w dziedzinie dydaktyki.
Reżyseria pedagogiczna – to świadome zainscenizowanie przebiegu lekcji w choreografii i scenografii przez nas założonej.
Jakie funkcje powinien spełniać dobry scenariusz lekcji ?

  • Dokument – przewodnik po lekcji
  • Spełnia funkcję dyscyplinującą
  • Zmusza do refleksji przed, po i w trakcie lekcji

Temat lekcji - jest wiodącym i nadrzędnym motywem lekcji, stanowi on jednostkę treściową. PAMIĘTAJ ! Pisz temat tak, aby prosty człowiek, po przeczytaniu kilku słów wiedział, o czym była ta lekcja.

Funkcja tematu

  • Zaznajamia uczniów z treścią i zakresem pracy na lekcji.
  • Stawia uczniów w stan gotowości do działania.
  • Powoduje skoncentrowanie uwagi uczniów

Formy gramatyczne tematu

Temat może być zapisany w formie :

  • zdania prostego lub złożonego pytania
  • równoważnika zdania
  • zdania niedokończonego
  • zdania oznajmującego
  • zdania rozkazującego pojedynczego
  • kilku zdań lub kilku równoważników

Temat a metoda prowadzenia lekcji

Przykładowo: forma zdania pojedynczego jest typowa dla lekcji problemowych.

Cele lekcji

  • Cele ogólne – wyznaczają perspektywę pracy dydaktycznej w dłuższym wymiarze czasowym i dotyczą najogólniejszego zakresu tematycznego.
  • Cele pośrednie – określają etapowe osiągnięcia.
  • Cele szczegółowe – są celami konkretnymi, których realizacja przyczynia się do osiągnięcia założeń – celów ogólnych.

Od precyzji w określaniu celów lekcji zależny jest dobór metody i temat lekcji.
Cele  zapobiegają rozproszeniu, odbieganiu od tematu, zmuszają do skupienia uwagi na określonych celach, zagadnieniach i czynnościach, są podstawą nauczycielskiej samokontroli.
Cel lekcji jest poprawnie sformułowany, gdy można w nim wyróżnić :

  • Działanie – które ma być wykonane
  • Treść – która wyraża przedmiot, materiał, w stosunku do których działanie jest podjęte
  • Warunki – czyli okoliczność w jakich działanie ma miejsce
  • Standard – czyli określenie oczekiwanego poziomu reakcji zachowania

Cele nauczania

Cel ogólny kształcenia wskazuje kierunek dążenia. Jest bogaty znaczeniowo, zwięzły.
Adresatem takiego celu jest zazwyczaj nauczyciel. Np.: Celem nauczania matematyki w szkole jest kształcenie logicznego myślenia.
Cel operacyjny to czynność ucznia, która jest wynikiem kształcenia. Taki cel jest jednoznaczny, mierzalny i odnosi się do ucznia. Np.: Po zakończeniu nauczania funkcji kwadratowych uczeń potrafi rozwiązać równanie kwadratowe o współczynnikach rzeczywistych.

OPERACJONALIZACJA CELÓW TO ZAMIANA CELÓW OGÓLNYCH NA CELE OPERACYJNE

  • Sprecyzowanie – pozbawienie wyrażeń służących ozdobie.
  • Uszczegółowienie – zamiana pojedynczego, lakonicznego hasła w kilka dłuższych zdań lub równoważników zdań o bogatej treści.
  • Konkretyzacja – możliwe dokładne określenie zarówno sytuacji, w której działania się dokonuje, jak i końcowego, do którego działanie zmierza.
  • Upodmiotowienie – osiągającego cel, polegające na osobistym zaangażowaniu, inwencji i odpowiedzialności ucznia

Taksonomia celów poznawczych według Bolesława Niemierko

POZIOM KATEGORIA CZYNNOŚCI  UCZNIA
I Wiadomości A
Zapamiętanie
WiadomościB
Zrozumienie wiadomości
Przypomnienie sobie pewnych terminów, faktów, praw i teorii naukowych. Wiąże się to z elementarnym poziomem rozumienia tych wiadomości; uczeń nie powinien ich ze sobą mylić ani zniekształcać.
Przedstawianie wiadomości w innej formie niż były zapamiętane, porządkowanie i streszczanie, czynienie podstawą prostego wnioskowania.
II Umiejętności C
Stosowanie wiadomości w sytuacjach typowychD
Stosowanie wiadomości w sytuacjach problemowych
Praktyczne posługiwanie się wiadomościami według podanych uprzednio wzorów. Cel, do którego wiadomości mają być stosowane, nie powinien być bardzo odległy od celów osiąganych w toku ćwiczeń szkolnych.
Formułowanie problemów, dokonywanie analizy i syntezy nowych zjawisk, formułowanie planu działania, tworzenie oryginalnych przedmiotów i wartościowanie przedmiotów według pewnych kryteriów.

Taksonomia celów poznawczych według Zbigniewa Szuriga

Kategoria celów Określenie wieloznaczne Określenie czynności
A Przyswojenie wiadomości
  1. Znajomość konkretnych celów
  2. Znajomość terminologii
  3. Umiejętność użycia algorytmów
B Rozumienie wiadomości
  1. Znajomość pojęć
  2. Znajomość reguł, zasad i twierdzeń
  3. Znajomość struktur matematycznych
  4. Umiejętność zamiany formy zadania na inną, równoważną
  5. Umiejętność śledzenia rozumowania
  6. Umiejętność odczytania i zinterpretowania problemu
C Zastosowanie
w sytuacjach typowych
  1. Umiejętność rozwiązywania zadań schematycznych
  2. Umiejętność dokonywania porównań
  3. Umiejętność analizowania danych
  4. Umiejętność rozpoznawania modeli, wzorów, izomorfizmów i symetrii
D Zastosowanie wiadomości w sytuacjach problemowych
  1. Umiejętność rozwiązywania zadań nieschematycznych
  2. Umiejętność wykrywania zależności
  3. Umiejętność konstruowania dowodów
  4. Umiejętność krytycznej analizy dowodów
  5. Umiejętność dokonywania i uzasadniania uogólnień

„Kiedy wędkarz idzie na ryby, zabiera taką przynętę, która smakuje rybie, nie wędkarzowi" A. Kamiński

Metody – procedury osiągania celów

Jakie metody dobrać do pracy, jakie rodzaje aktywności (jakie procedury) zaplanować w pracy z uczniami,  aby osiągnąć cele edukacyjne? (uczniów” złapać na wędkę” )

Metoda nauczania - jest to systematycznie stosowany sposób pracy nauczyciela, umożliwiający osiągnięcie celów kształcenia, wypróbowany układ czynności nauczycieli i uczniów, realizowanych świadomie w celu osiągnięcia zamierzonych efektów.

  •  Metoda podająca – polega na przyswojeniu nowej wiedzy. Przekaz informacji nauczyciel – uczeń
    • wykład
    • pogadanka
    • opowiadanie
    • opis ustny
    • objaśnienie nowej wiedzy
  • Metoda problemowa – koncentruje uwagę uczniów na samodzielnym dochodzeniu do wiedzy w oparciu o rozwiązywanie problemów
  • Metoda oglądowa – służy koncentracji uwagi uczniów na demonstrowanym materiale
  • Metoda dociekań – koncentruje uwagę uczniów na samodzielnym dochodzeniu do przedyskutowanych wniosków  i wyrabianiu umiejętności poznawczych oraz refleksyjnych
  • Metoda treningowa (ćwiczeń, powtórek) – koncentruje uwagę uczniów na realizacji zadań do wykonania bezpośrednio w wersji ćwiczeniowej

Każda metoda przynosi określone korzyści edukacyjne, jeśli jest dopasowana do problemu.

Poniższa tabela przedstawia dobór odpowiedniej metody dla uzyskania zamierzonych osiągnięć i celów zaplanowanych w trakcie toku lekcji.

Wykład Żeby uczeń poznał określony kontekst, dla wprowadzenia i podsumowania większych partii materiału
Czytanie Żeby czytał ze zrozumieniem i rozumiał cudze myśli, różne konteksty.
Pisanie Żeby umiał właściwie i w różny sposób wyrażać swoje myśli
Dyskusji Żeby nauczył się rozmaitości poglądów i ocen oraz umiał ważyć argumenty
Pytania i odpowiedzi Żeby umiał się dziwić i dociekać
Pokaz, demonstracje Żeby zobaczył na własne oczy pewien wycinek opowiadanej rzeczywistości
Gry dydaktyczne Żeby poznawał różne strategie parażyciowe
Symulacje Żeby trenował określone umiejętności w bezpiecznym kontekście
Drama Żeby poczuł, przeżył na własnej skórze
Ćwiczenia Żeby dochodził do sprawności w określonej dziedzinie
Analiza przypadku Żeby uczył się na doświadczeniach innych
Karty dydaktyczne Żeby wiedział co/ jak/ kiedy ma robić
Linie czasu Żeby nauczył się myśleć w kategoriach procesów i chronologii
Wizualizacja Żeby nauczył się korzystać ze swojej wyobraźni
Mapy mentalne Żeby nauczył się obrazów myśli
Metody kreatywne Twórczego rozwiązywania problemów – żeby poszerzać pole możliwości i horyzonty wyobraźni

Źródło – Skuteczne metody pracy w szkole podstawowej i gimnazjum Pod red. M. Taraszkiewicz

Forma nauczania - jest to organizacja procesu nauczania (organizacyjna strona procesu nauczania).

Dotyczy sposobu pracy nauczyciela i uczniów. Forma nauczania obejmuje zewnętrzne warunki tego nauczania, a więc:

  • Dobór uczniów i nauczycieli
  • Połączenie w grupy
  • Współpraca grup
  • Rodzaj zajęć
  • Warunki miejsca i czasu pracy

Formy nauczania

Na czym polega

Kiedy występuje

Praca indywidualna

Każdy z uczniów samodzielnie wykonuje  zadania

Występuje wtedy, gdy każdy z uczniów wykonuje to samo zadanie

Praca zbiorowa

Praca z całą klasą pod kierunkiem nauczyciela

To uczenie się na lekcji w stałych, zaplanowanych grupach

Praca grupowa

Praca w zespołach

Może być to praca partnerska – jeden uczeń przekazuje wiedzę drugiemu

Środki dydaktyczne: (wg. Cz. Kupisiewicza)

Przedmioty, które dostarczają uczniom określonych bodźców zmysłowych; oddziałują na ich wzrok, słuch, dotyk itp. Ułatwiają im bezpośrednie i pośrednie poznawanie rzeczywistości.

  • Środki konwencjonalne –   to podręczniki, pomoce graficzne, tabele, diagramy, modele, obrazy naturalne
  • Środki techniczne – oddziałują na słuch, wzrok, smak, powonienie, dotyk, to filmy, przeźrocza, płyty CD – ROM,  programy komputerowe

Aby ustalić cel zastosowania należy sobie odpowiedzieć na pytania:

  • Czy ułatwiają zrozumienie tematu?
  • Czy są uzupełnieniem podręcznika?
  • Czy są konieczne?
  • Jaki cel realizuję za pomocą tego środka?

Ewaluacja to

  • Sprawdzenie skuteczności nauczania
  • Określenie atmosfery na zajęciach
  • Realizacja celów
  • Nabycie umiejętności
  • Sprawdzenie nabycia podstawowej wiedzy
  • Skuteczność obranej metody
  • Może nastąpić na następnej lekcji

Typy lekcji

  • Wprowadzająca
  • Opracowująca
  • Systematyzująca
  • Utrwalająca
  • Powtórzeniowa
  • Uzupełniająca
  • Sprawdzająca
  • korektywna

Pomocne wskazówki

  1. Gromadzimy informacje podstawowe (klasa, godzina, jaka klasa, kiedy )
  2. Ogólny cel – czego uczniowie mogą się nauczyć ?
  3. Cel szczegółowy lub zadania nauczania (jakie umiejętności uczniowie nabędą w wyniku tej lekcji)
  4. Temat – czego nauczam ?
  5. Zamierzona struktura lekcji – czyli jak organizujemy czas?
    • Praca nauczyciela
    • Praca ucznia
    • Kolejność w jakiej prace mają być wykonane
  6. Materiały i wyposażenie – wymagane  przez nauczającego, oczekiwane przez uczniów
  7. Komentarze i oceny:
    • W jakim stopniu praca przebiegała zgodnie z planem
    • Szczególnie dobre aspekty pracy
    • Szczególnie złe aspekty pracy

Tekst za: "Konstrukcja scenariusza lekcji", opracowane przez Gabrielę Lis, nauczycielkę  matematyki ZSŁ i G NR 8

 
Autor wyłączył komentowanie tego wpisu
up